Odchudzanie w menopauzie: co się naprawdę zmienia i co pomaga

Markus Tammeoja·Opublikowano ·5 min czytania

W menopauzie waga nie rośnie szybciej, ale tłuszcz przybywa dwa razy szybciej, a mięśni ubywa. Co badania mówią o metabolizmie, śnie i HTZ i co naprawdę pomaga.

Odchudzanie w menopauzie: co się naprawdę zmienia i co pomaga

„Jem dokładnie to samo co zawsze, a waga i tak rośnie.” Jeśli masz gdzieś między czterdzieści pięć a pięćdziesiąt pięć lat, całkiem możliwe, że już to mówiłaś albo słyszałaś od koleżanki. Zwykle z dopiskiem: „To menopauza. Metabolizm mi siadł.”

Coś w tym jest, ale nie wszystko się zgadza. Duże badanie, które śledziło kobiety przez okres menopauzy, pokazało, że przybieranie na wadze wcale nie przyspieszało. Zmieniało się to, co pod spodem: tłuszcz odkładał się dwa razy szybciej, a mięśnie i inna beztłuszczowa masa ciała się kurczyły, przy czym więcej tłuszczu lądowało na brzuchu. W tym samym czasie często pogarsza się sen i spada codzienny ruch, a to waży w liczbach więcej, niż się wydaje.

To przydatna wiedza, bo pokazuje, co pomaga: dbanie o mięśnie, sen na tyle, na ile się da, i dopasowanie celu kalorycznego do ciała, które masz teraz, a nie do tego sprzed czterdziestki.

Czy w menopauzie się tyje?

Nie tak, jak zwykle się o tym mówi. Badanie SWAN, które przez lata śledziło kobiety w USA i mierzyło skład ich ciała metodą DEXA, pokazało, że waga rosła równomiernie w latach przed menopauzą i nie przyspieszała na początku okresu przejściowego. Potem raczej się stabilizowała.

Ze składem ciała było inaczej. Od początku okresu przejściowego tempo przybierania tkanki tłuszczowej się podwajało, a beztłuszczowa masa ciała zaczynała spadać. Trwało to do mniej więcej dwóch lat po ostatniej miesiączce, a potem się wyrównywało.

Schemat od 6 lat przed do 4 lat po ostatniej miesiączce: waga rośnie w równym tempie, tkanka tłuszczowa w okresie przejściowym dwa razy szybciej, beztłuszczowa masa ciała maleje, a obie wyrównują się mniej więcej dwa lata po ostatniej miesiączce
Wzorzec z badania SWAN w formie schematu. Waga rośnie w podobnym tempie, ale w okresie przejściowym większa jej część to tłuszcz, a beztłuszczowa masa ciała maleje.

Waga może więc pokazywać prawie to samo, a ciało w tym czasie zmienia kształt. Ubrania leżą inaczej, rośnie obwód w talii i wydaje się, że „teraz wszystko idzie w brzuch”, nawet jeśli trend wagi prawie się nie ruszył.

Dlaczego tłuszcz przenosi się na brzuch?

Duże znaczenie wydaje się mieć spadek estrogenów. Badanie, w którym przez cztery lata mierzono tłuszcz brzuszny kobiet tomografią, pokazało, że wszystkie z czasem przybierały tłuszcz pod skórą, ale tylko te, które wchodziły w menopauzę, wyraźnie przybierały głęboki tłuszcz brzuszny wokół narządów. Ich poziom estradiolu w tym samym czasie spadał.

To raczej coś do zrozumienia niż do bezpośredniej walki. Żadne jedzenie ani ćwiczenie nie celuje konkretnie w tłuszcz na brzuchu. Zmniejsza go to samo co wszędzie indziej: umiarkowany deficyt kaloryczny przez dłuższy czas i utrzymanie mięśni.

Czy to metabolizm zwalnia?

Trochę, ale mniej, niż się wydaje. Duże badanie dziennego wydatku energetycznego w ciągu całego życia pokazało, że przy tej samej ilości beztłuszczowej masy ciała spalanie jest stabilne mniej więcej od 20. do 60. roku życia. W badaniu tomograficznym wyżej wydatek energii podczas snu rzeczywiście spadał szybciej u kobiet przechodzących menopauzę niż u pozostałych (około 8% wobec 5% w cztery lata), więc coś w tym jest.

To samo badanie znalazło jednak większą, cichszą zmianę: aktywność fizyczna spadała mniej więcej dwa lata przed menopauzą i już nie wracała. Mniej ruchu i mniej mięśni obniżają dzienne spalanie. Żadne z nich nie oznacza zepsutego metabolizmu i nad oboma da się pracować.

Co ma do tego sen?

Więcej, niż się zwykle sądzi. Nocne poty i uderzenia gorąca szatkują sen, a krótki sen zmienia to, ile się je. Metaanaliza badań nad niedoborem snu pokazała, że następnego dnia po za krótkiej nocy ludzie zjadali około 385 kcal więcej, nie spalając więcej. Kilka złych nocy w tygodniu potrafi więc po cichu złożyć się na dokładnie ten przyrost, który widzisz na wadze.

Jeśli problemem jest sen, potraktuj go poważnie, także w rozmowie z lekarzem o objawach. Lepszy sen to jedna z niewielu rzeczy, które pomagają jednocześnie na głód, nastrój i wagę.

Czy hormonalna terapia zastępcza powoduje tycie?

Dane mówią, że nie. Przegląd Cochrane badań nie wykazał różnicy w przyroście wagi między kobietami przyjmującymi estrogeny, z progestagenem lub bez, a kobietami, które ich nie brały. To, czy terapia hormonalna jest dla ciebie, warto ustalić z lekarzem na podstawie objawów i zdrowia. Strach przed tyciem nie powinien być powodem, żeby ją skreślić.

Co naprawdę pomaga?

  • Dwa, trzy razy w tygodniu podnieś coś ciężkiego. To najbardziej bezpośredni sposób, żeby hamować utratę beztłuszczowej masy ciała. Hantle, gumy oporowe czy ćwiczenia z masą własnego ciała, wszystko się liczy, byle z czasem było trudniej.
  • Jedz wystarczająco dużo białka. Około 1,6 g na kg masy ciała dziennie to rozsądny cel razem z treningiem siłowym, bo w badaniach powyżej tej ilości nie było dodatkowych korzyści. Przy 70 kg to około 110 g rozłożone na cały dzień. To zestawienie produktów bogatych w białko pokazuje, które dają najwięcej na kalorię.
  • Pilnuj kroków. Codzienny ruch zwykle odpada jako pierwszy. Spacer po kolacji daje więcej, niż się wydaje, a kalkulator kroków na kalorie pokaże mniej więcej, ile dokłada twoje chodzenie.
  • Dopasuj cel kaloryczny do teraz. Przy trochę mniejszej ilości mięśni i ruchu twoje zapotrzebowanie może być niższe niż pięć lat temu, nawet przy tej samej wadze.
  • Oceniaj trend, a nie dzień. Wahania hormonalne sprawiają, że dzienna waga skacze jeszcze bardziej niż zwykle. Patrz na średnie tygodniowe przez miesiąc albo dłużej.

Jak sprawdzić, ile teraz naprawdę spalam?

Kalkulatory szacują na podstawie wzrostu, wagi i wieku i nie wiedzą, że twoja aktywność spadła ani że ubyło mięśni. Twoje własne liczby to wiedzą. Przez trzy, cztery tygodnie zapisuj z grubsza, co jesz, i waż się kilka razy w tygodniu. Jeśli jadłaś około 1900 kcal dziennie, a i tak przybyło ci 0,4 kg w cztery tygodnie, twoje prawdziwe spalanie jest bliżej 1790.

Wynik kalkulatora rzeczywistego zapotrzebowania Ampsu: prawdziwe spalanie 1790 kcal dziennie, nadwyżka 110 kcal dziennie i zmiana wagi o 0,1 kg tygodniowo
Kalkulator rzeczywistego zapotrzebowania z tym przykładem: 1900 kcal dziennie i waga, która w 28 dni rośnie z 72,0 do 72,4 kg.

Kalkulator rzeczywistego zapotrzebowania zrobi to z twoich własnych liczb, a Ampsu robi to samo na bieżąco w aplikacji i poprawia cel, gdy zmienia się twoje prawdziwe spalanie. Od tego miejsca łagodny deficyt rzędu 15 do 20% to dobry start. Ten artykuł o deficycie kalorycznym wyjaśnia, jak dobrać swój.

Twój pierwszy krok

Zaplanuj w tym tygodniu jeden trening siłowy, nawet krótki w domu, i zacznij zapisywać jedzenie z grubsza, żeby za miesiąc znać swoją prawdziwą liczbę zamiast tej z kalkulatora.