Wat is een calorietekort en hoe groot moet het zijn?

Markus Tammeoja·Gepubliceerd op ·6 min lezen

Calorietekort uitgelegd: hoe groot het moet zijn (15 tot 25% onder je onderhoud), waarom 500 kcal niet precies 0,5 kg per week is en hoe je het jouwe vindt.

Wat is een calorietekort en hoe groot moet het zijn?

Elk artikel over afvallen zegt hetzelfde: eet in een calorietekort. Prima. Maar hoe groot dan? Een calculator zegt 1.550 kcal, een vriendin zweert bij 1.200, iemand online at 1.000 kcal per dag minder en was in een maand 6 kg kwijt, en jij vraagt je af wat daarvan eigenlijk verstandig is.

Kort antwoord: een calorietekort betekent dat je minder energie eet dan je lichaam verbruikt, zodat het het verschil uit zijn reserves haalt, vooral uit vet. Voor de meeste mensen is een goede maat ongeveer 15 tot 25% onder je onderhoud, wat meestal ergens tussen 300 en 600 kcal per dag uitkomt. De Britse gezondheidsdienst NHS raadt ongeveer 600 aan. Begin met 20%, geef het drie of vier weken en stel bij op basis van wat de weegschaal doet.

Hieronder lees je hoe je je eigen getal vindt, waarom 500 kcal per dag niet precies een halve kilo per week is en wanneer een groter tekort niet meer loont.

Wat is een calorietekort?

Je lichaam verbruikt elke dag een bepaalde hoeveelheid energie: om je in leven te houden, eten te verteren, naar de supermarkt te lopen en te trainen als je traint. Dat totaal is je onderhoud, de hoeveelheid waarbij je gewicht gelijk blijft. Calculators noemen het vaak je totale energieverbruik.

Eet je minder, dan zit je in een tekort. Stel dat je onderhoud 2.100 kcal is en je eet er 1.700. Die ontbrekende 400 kcal moeten toch ergens vandaan komen, dus haalt je lichaam ze uit de voorraad. Doe je dat de meeste dagen een paar maanden lang, dan gaat je gewicht omlaag.

Meer is het eigenlijk niet. Lastig wordt het op twee punten: je onderhoud kennen (calculators schatten het alleen) en een tekort kiezen waar je mee kunt leven.

Hoe groot moet mijn calorietekort zijn?

Groot genoeg om binnen een maand vooruitgang te zien, klein genoeg om niet de hele dag hongerig en chagrijnig rond te lopen. Een percentage van je onderhoud werkt beter dan een vast getal, want 500 kcal is een milde besparing voor iemand die 3.000 kcal verbruikt en een flinke voor iemand die er 1.700 verbruikt.

Grafiek van een calorietekort van 15 tot 25% bij een onderhoud van 1.800 tot 3.000 kcal, bijvoorbeeld een tekort van 270 tot 450 kcal en een doel van 1.350 tot 1.530 kcal bij 1.800 kcal onderhoud
Een tekort van 15 tot 25% bij verschillende onderhoudsniveaus, en het dagdoel dat overblijft. Begin in het midden en stel na drie of vier weken bij.

Het tempo is een handige controle. Ongeveer 0,5 tot 1% van je lichaamsgewicht per week is wat overzichtsstudies over sportvoeding aanraden om spiermassa te behouden. Bij 80 kg is dat 0,4 tot 0,8 kg per week, in elk geval na de eerste twee weken, als vocht alles nog vertroebelt.

Langzamer spaart meestal ook je spieren. In een onderzoek met sporters die allemaal krachttraining deden, kwam de groep die ongeveer 0,7% per week afviel er zelfs wat spiermassa bij, en de groep die 1,4% per week afviel niet. De snelle groep was wel eerder bij het doel, en dat is precies de afweging.

Een verstandige standaard dus: haal 20% van je onderhoud af. Is je weekgemiddelde na drie of vier weken niet in beweging gekomen, haal er dan nog 100 tot 150 kcal af. Val je meer dan 1% per week af en voel je je slap, doe er dan wat bij.

Is een tekort van 500 calorieën echt een halve kilo per week?

Als eerste schatting ongeveer. De gangbare vuistregel zegt dat een kilo lichaamsvet zo'n 7.700 kcal bevat, dus 500 kcal per dag is 3.500 per week, ongeveer 0,45 kg. Handig om mee te plannen, en ook een vereenvoudiging: de eerste week gaat er meer af (vocht) en latere weken minder.

Dat latere afremmen verwacht bijna niemand. Hoe minder je weegt, hoe minder je verbruikt, want een kleiner lichaam kost minder om te laten draaien en mee te sjouwen. Dezelfde 1.700 kcal die in het begin een tekort van 400 kcal waren, zijn tien kilo later een kleiner tekort.

Onderzoekers van de Amerikaanse National Institutes of Health plakten er een ruw getal op. Bij een gemiddelde volwassene met overgewicht verschuift elke blijvende besparing van 100 kJ (ongeveer 24 kcal) per dag het gewicht uiteindelijk met ongeveer 1 kg, de helft daarvan in het eerste jaar en bijna alles binnen drie jaar.

Lijngrafiek van een dagelijks tekort van 500 kcal over drie jaar: de simpele 7.700-kcal-regel stijgt recht naar ongeveer 24 kg in een jaar, terwijl de lijn die rekening houdt met een dalend verbruik in het eerste jaar op zo'n 10 kg uitkomt en afvlakt bij bijna 20 kg
Illustratie van een blijvende besparing van 500 kcal per dag bij een gemiddelde volwassene met overgewicht. De vuistregel trekt een rechte lijn; in werkelijkheid gaat het afvallen langzamer, omdat je verbruik meedaalt met je gewicht.

Het tekort doet dus nog steeds zijn werk; je onderhoud is eronder verschoven. Daarom moet een doel uit januari in maart opnieuw bekeken worden.

Hoe vind ik mijn eigen tekort?

Begin met een calculator en laat daarna je eigen cijfers het overnemen.

  1. Haal een eerste schatting op. De calorietekort-calculator schat je onderhoud op basis van lengte, gewicht, leeftijd en activiteit en geeft je een doel waar het tekort al vanaf is.
  2. Houd drie of vier weken bij wat je eet en weeg jezelf. Grof is prima. Je verzamelt aanwijzingen, niemand geeft er een cijfer voor.
  3. Vergelijk de weekgemiddelden. Is je gewichtstrend ongeveer gedaald zoals verwacht, dan klopte de schatting. Zo niet, dan is je echte onderhoud anders, en je logboek samen met je gewichtstrend vertelt je hoeveel.
Uitkomst van de calorietekort-calculator van Ampsu: 1.550 kcal per dag, een tekort van 500 kcal, 0,45 kg verwacht verlies per week, 18 weken tot het doel en 2.050 kcal verbruik zonder tekort
De uitkomst van de calculator voor het standaardvoorbeeld: een vrouw van 35, 168 cm en 78 kg, die naar 70 kg wil met een tekort van 500 kcal.

Stap drie maakt van een schatting jouw getal. Heb je een paar weken logboek en wegingen, dan berekent de calculator voor je werkelijke verbruik daaruit je onderhoud. Ampsu doet hetzelfde doorlopend in de app en past je doel aan als je verbruik verandert, zodat het doel van januari niet stilletjes verkeerd wordt tegen maart.

Kun je spieren opbouwen in een calorietekort?

Ja, vooral als je net begint met krachttraining of na een pauze terugkomt. Het gaat langzamer dan met meer eten, maar het gebeurt. Twee dingen maken het veel waarschijnlijker:

En houd het tekort gematigd. In het onderzoek hierboven waren het de langzamere sporters die er spiermassa bij kregen.

En een tekort van 1.000 calorieën?

Voor iemand met een hoog onderhoud, zeg 3.200 kcal, is 1.000 kcal ongeveer 30% en dat kan een tijdje werken. Voor iemand die 1.900 verbruikt, zou het betekenen dat je 900 kcal per dag eet: moeilijk vol te houden, lastig om er genoeg eiwit in te krijgen, en het soort doel dat je eerst met een arts bespreekt.

Grote tekorten pakken bovendien op een stillere manier verkeerd uit: de honger groeit, het weekend maakt de week ongedaan, en het gemiddelde tekort over de maand valt kleiner uit dan een gematigd tekort dat je wel had volgehouden. Een tekort telt alleen op de dagen dat je het ook eet.

Wat als ik in een tekort zit en niet afval?

Dat overkomt bijna iedereen een keer, en meestal is het een van drie dingen: vocht dat het verlies verbergt, een tekort dat kleiner is dan je denkt omdat porties en bakolie erin sluipen, of een onderhoud dat met je gewicht mee is gedaald. Dit artikel over stilstand in een tekort laat zien hoe je erachter komt welke het is.

Je eerste stap

Zoek je onderhoud op, haal er 20% af en houd drie weken grof bij voordat je iets beoordeelt. Wil je de getallen voor je zien, dan doet de calorietekort-calculator het eerste deel in ongeveer een minuut.